Ostatnimi zimowymi i letnimi igrzyskami olimpijskimi przed wybuchem II wojny światowej były te, zorganizowane w Garmisch-Partenkirchen (zimowe) i w Berlinie (letnie) w 1936 roku. Z pewnością zarówno święto sportów zimowych jak i dyscyplin letnich przeszły do historii ze względu na fakt, że obie opisywane imprezy były organizowane przez nazistowską III Rzeszę pod przywództwem Adolfa Hitlera. W jaki sposób Hitler i jego wspólnicy organizowali najważniejsze wydarzenia sportowe? O tym i innych ciekawych rzeczach związanych z olimpijskim rokiem 1936 piszę poniżej.
Kulisy organizacji najważniejszej sportowej imprezy
Wybór gospodarza letnich igrzysk nastąpił w roku 1931 w Berlinie, natomiast zimowych w 1933 roku w Wiedniu. Wybór gospodarza letnich igrzysk nie stanowiła problemu, lecz zimowych już tak. Przed olimpiadą istniały dwa osobne miasta Garmisch i Partenkirchen, które kandydowały do organizacji zimowych zawodów. Olimpiada była dobrym powodem, aby je… połączyć. Oba miasta nie wykazywały chęci do tego. To mieszkańcy i radni Garmisch głośno wyrażali swoją niechęć do łączenia obu miast przy bardziej stonowanym stanowisku obywateli i władz Partenkirchen. Z woli Adolfa Hitlera połączono obie miejscowości. Przeciwnikom tego pomysłu, którzy temu się sprzeciwiali zaczęto grozić uwięzieniem w obozie w Dachau!
Początkowo Hitler nie miał w planach organizacji olimpiady, bowiem twierdził, że igrzyska są wymysłem Żydów i masonów. Przekonał go do tego doktor Joseph Goebbels, minister propagandy. Uważał, że wydarzenie takiej rangi jest znakomitą okazją do promocji nazistowskich Niemiec na świecie oraz ukazania wyższości rasy aryjskiej. Przed zimowymi igrzyskami olimpijskimi przewodniczący MKOL–u Henry de Baillet-Latour spotkał się z Adolfem Hitlerem w sprawie usunięcia znaków i haseł antysemickich z miejsc publicznych. W przeciwnym razie III Rzesza straciłaby organizację nie tylko zimowych igrzysk, ale też i letnich. Po negocjacjach Hitler postanowił ustąpić.
Latem w Berlinie przed olimpiadą naziści codziennie sprawdzali czy na domach wiszą flagi, a w mieście plakaty z wizerunkiem Hitlera. Aresztowano ponad 4 tys. obywateli głównie Romów, bezdomnych i kobiety lekkich obyczajów, do tego minister sportu Hans von Tschammer und Osten wystosował depeszę do międzynarodowych organizacji sportowych z kłamstwem, że żadne dokumenty w sprawie ograniczenia Żydom praw do rywalizacji sportowej nie zostały wydane
Światowe gwiazdy igrzysk
Jak w każdych igrzyskach tak i tych w Garmisch- Partenkirchen oraz Berlinie uczestniczyły gwiazdy poszczególnych dyscyplin. Zimą w igrzyskach uczestniczyli Norwegowie Birger Ruud oraz Ivar Ballangrud. Ruud był skoczkiem narciarskim i wywalczył złoty medal do tego został pierwszym skoczkiem, który obronił tytuł mistrza olimpijskiego Ballangrud był panczenistą. W Bawarii zdobył 3 złote medale i 1 srebrny, w każdej konkurencji , w której zdobył złoto ustanawiał rekord olimpijski. Niewiele brakowało, a kibice nie zobaczyliby go na olimpiadzie. Był on pochodzenia żydowskiego w związku z powyższym władze III Rzeszy nie zamierzały go dopuścić do turnieju. Wśród sportsmenek najbardziej wyróżniła się Norweżka Sonja Henie. Uprawiała łyżwiarstwo figurowe, w Garmisch-Partenkirchen po raz trzeci z rzędu wygrała rywalizację solistek stając się pierwszą kobietą, która dokonała tej sztuki.
W rywalizacji letniej fani zgromadzeni w Berlinie mogli obserwować poczynania amerykańskiego lekkoatlety Jesse’go Owensa. W stolicy Niemiec ustanowił dwa rekordy świata i jeden olimpijski oraz sięgnął po 4 złote medale! Sukcesy jakie osiągnął obaliły mity o wyższości aryjskiej, jakie głosiła nazistowska propaganda. Jego zwycięstwa doprowadzały Hitlera do frustracji. Na przykład kiedy wygrał w konkursie skoku w dal z Niemcem Lutzem Longiem , który podbiegł do niego z gratulacjami wywołało to u Hitlera, Goebbelsa i Goeringa irytację. Reprezentantka Stanów Zjednoczonych Marjorie Gestring oraz Inge Sorensen z Danii w Berlinie zszokowały świat. Pierwsza z nich wywalczyła złoty medal w skokach do wody, natomiast druga brązowy medal w pływaniu. Te rezultaty osiągnęły jako nastolatki Gestring miała 13 lat Sorensen 12. Jedną z najsłynniejszych reprezentantek gospodarzy była Gisela Mauermayer. Lekkoatletka stanęła na najwyższym stopniu podium ustanawiając rekord olimpijski w rzucie dyskiem.
Reprezentacja Polski
Na zimowych igrzyskach olimpijskich sportowcy z Polski nie wywalczyli medali. Najbliżej podium był skoczek narciarski i kombinator norweski Stanisław Marusarz, który w konkursie na skoczni był 5, a w zawodach kombinacji norweskiej uplasował się na 7 miejscu. Siódmą pozycje zajęli biegacze narciarscy w zawodach sztafet z Bronisławem Czechem w składzie. Był uważany za jednego z najwszechstronniejszych narciarzy. Na igrzyskach w 1936 był chorążym polskiej reprezentacji.
Letnie igrzyska dla polskiej reprezentacji powiodły się pomyślniej! Przywieźli ze stolicy Niemiec: 6 medali (3 srebne i 3 brązowe). Jeden z nich zdobył Władysław Karaś, który stanął na najniższym stopniu podium. Jednymi z najsłynniejszych sportsmenek tego okresu były lekkoatletki Stanisława Walasiewiczówna oraz Maria Kwaśniewska. Pierwsza z nich pochodziła ze wsi Wierzchownia, to w obecnym województwie Kujawsko-Pomorskim. W Berlinie sięgnęła po srebro w biegu na 100 metrów.
Z kolei Maria Kwaśniewska zdobyła brąz w rzucie oszczepem. Na podium stanęła w towarzystwie reprezentantek III Rzeszy, podczas ceremonii wręczania medali Adolf Hitler powiedział do polskiej lekkoatletki: „Gratuluję małej Polce”. Na te słowa Kwaśniewska odważnie odpowiedziała: „Pan też niezbyt wysoki”. Odpowiedź Polki wywołała śmiech w loży honorowej. Po wręczeniu medali Hitler ustawił się do zdjęcia z medalistkami. Owa fotografia została wykorzystana przez lekkoatletkę, po upadku powstania warszawskiego.
Ciekawostki olimpijskie
– W bydgoskiej dzielnicy Fordon, na Osiedlu Tatrzańskim znajdują się ulice Bronisława Czecha i Heleny Marusarzówny, siostry Stanisława Marusarza.
– Jednym z mieszkańców, który nie zgadzał się na zjednoczenie Garmisch z Partenkirchen oraz wyznawał sprzeciw wobec zorganizowaniu igrzysk w Bawarii był znany kompozytor Richard Strauss.
– Zimowe igrzyska olimpijskie mogły zostać odwołane z powodu pogody. Przez długi czas brakowało… niskich temperatur! Żołnierze próbowali zwozić śnieg z wyższych partii gór, aby zachować pozory zimy. Dzień przed olimpiadą nastały prawdziwa zima! Na wieść o pojawieniu się śniegu i odpowiedniej temperatury dr Joseph Goebbels napisał w swoim pamiętniku: „Przyjechaliśmy do Garmisch. Wszystko w śniegu. Cudowna zima”.
– Jadwiga Wajsówna podczas konkurencji rzutu dyskiem zdobyła srebrny medal oraz ustanowiła rekord Polski. W trakcie zawodów wystąpiła w makijażu w ramach protestu przeciw wytycznym Hitlera na ten temat. Na makijaż zdecydowały się również inne reprezentantki naszego kraju.
– Podczas letnich igrzysk olimpijskich w Berlinie pierwszy raz w historii nowożytnych igrzysk zapalono znicz olimpijski ogniem przywiezionym z Grecji oraz zaczęto transmitować igrzyska w telewizji.
– Dwa lata po zakończeniu letnich igrzysk premierę miał film dokumentalny „Olimpiada” w reżyserii Leni Riefensthal. Naziści wykorzystywali go jako element propagandy.
Warto poznać wojenne losy sportowych bohaterów zimowych i letnich Igrzysk z 1936 r. Były niemiej dramatyczne i chwilami tragiczne. Alem to temat na kolejny artykuł
PS: W artykule wykorzystano fotografia archiwalne dostępne z domeny publicznej.
